Zoeken

De pioniers van NP Tremelo

Deel I: Heinz Keller, de amfibieman

Pionier1Heinz is één van de ‘oudste’ leden van Natuurpunt Tremelo. Zijn lidmaatschap van Natuurpunt Tremelo kreeg hij ooit cadeau. Intussen is hij ook een echte “herpetoloog” of amfibiedeskundige. Als eerste in een reeks over de pioniers van onze vereniging interviewden deze autodidact

Wat zijn eigenlijk amfibieën?

Kikkers, padden en (worm)salamanders vormen de klasse van amfibieën. Het zijn koudbloedige dieren. Voor het regelen van hun lichaamstemperatuur moeten ze dus zelf zorgen door de zon of de schaduw op te zoeken.

Hoe ben je je voor amfibieën beginnen interesseren?

Wel, er is in ieder geval geen aha-erlebnis geweest die me in die richting geduwd heeft. Als kind kwam ik graag buiten, de natuur in. Ik was gefascineerd door die kleine krioelende beestjes. Geleidelijk aan heeft zich dat toegespitst op amfibieën.

Welke amfibieën fascineren jou het meest?

ik aan: alpenwatersalamander, vinpootsalamander, kleine watersalamander, kamsalamander en vuursalamander. Om ze te determineren zijn onder andere kleur, buiktekening en kam van belang. Zij het wel dat deze kam zich enkel ontwikkelt in de paartijd. Als het over kikkers gaat denk ik in de eerste plaats aan de groene kikker, de bruine kikker, de heikikker en de boomkikker. Het is niet gemakkelijk om ze te onderscheiden. Een belangrijke aanwezig is hun vindplaats: aan het water, in een tuin, een weide enz. Bij padden denk ik aan de gewone pad, rugstreeppad, knoflookpad, vroedmeesterpad en geelbuikvuurpad. Alleen die namen al! Maar je moet je vooral bedenken dat water essentieel is voor deze beestjes, vooral in de paartijd. Wist je trouwens dat de mannetjes van watersalamanders een balts uitvoeren? Dan wapperen ze met hun staart met de bedoeling feromonen vrij te maken. Vrouwtjes vinden die geur onweerstaanbaar en komen daar op af. Dan is het moment gekomen dat de mannetjes hun spermatofoor afzetten.

Jij schijnt er wel één en ander van af te weten. Kan je me misschien enkele begrippen zoals dorsolaterale lijsten of ‘amplexus’ uitleggen?

Pionier2Amplexus is die typische manier waarop mannetjeskikkers een vrouwtje in de greep houden tijdens de paartijd. Ik neem aan dat je dat zelf al wel eens gezien hebt. Die greep heb je - voor zover ik weet ten minste - in twee soorten: de greep bij de oksel (van het vrouwtje), ook wel de axillaire amplexus genoemd en de greep bij de lendenen, dit is de amplexus lumbaris. Ik weet wat dorsolaterale lijsten zijn maar ik vind het gemakkelijker wanneer ik ze jou toon. (Haalt een boek
nu). Een aantal kikkers hebben inderdaad deze huidplooien op hun rug. 

Zijn die amfibieën eigenlijk niet een beetje ‘saai’? Waarom doen we zoveel moeite om ze te beschermen? Ik denk daarbij aan de paddenoverzet.

Misschien vind jij ze er saai uitzien en ik kan me daar wat bij voorstellen als je een kikker ziet staren (bijna gapen), minutenlang, naar zijn prooi. Maar anderzijds, wees tevreden dat ze beschermd zijn: stel je eens een wereld voor zonder amfibieën als je weet dat op hun menu vooral ongewervelden staan: spinnen, slakken, teken, kevers, wormen enz. Volgens mij zijn het zeer nuttige dieren.

Houden ze een winterslaap?

Inderdaad. Van oktober tot januari, maar dit is slechts bij benadering want sterk weersafhankelijk. De functie hiervan staat onder andere in verband met het rijpen van de eierstokken bij de vrouwtjes en de zaadcellen bij het mannetje. Trouwens, in warmere streken bestaat er zoiets als een zomerslaap, ook aestivatie genoemd.

Doe je aan onderzoek?

Ja. Met behulp van fuiken doe ik tellingen. Ik doe dit in samenwerking met Hyla, de werkgroep van Natuurpunt die zich bezig houdt met amfibieën en reptielen.

Wat is een fuik?

(Heinz neemt me mee naar buiten). Kijk. Dit is een kooi in twee delen. Er is een ingang in trechtervorm en een balkvormige bak. De waterdiertjes zwemmen die trechter in en vinden doorgaans hun weg daar niet meer terug uit. Ik giet dan die bak uit in een recipiënt waarin het gemakkelijk voor mij is om de telling te doen.
Dit is wel gemakkelijker gezegd dan gedaan: een gedeelte van minstens 15 cm moet zich boven het wateroppervlak bevinden. De fuik moet minstens één keer per dag geledigd worden - als het kan twee keer. En uiteraard is het de bedoeling minutieus nota te nemen van soort, geslacht, het aantal enz. Ik doe dit al 7 jaar en met veel plezier.

Interessant om eens kennis gemaakt te hebben met deze dieren die een iets lagere aaibaarheidsfactor hebben, maar die zeker en vast ook hier hun plaats op aarde verdienen. Bedankt voor jouw tijd, Heinz. Nog vele jaren plezier met je amfibieën. Ik had je graag nog het laatste woord gegeven.

Waarvoor dank… Ik denk nog aan enkele dingen die mij na aan het hart liggen: ik hoop dat de aanvraag voor het aanleggen van een poel op de Balenberg gunstig onthaald wordt. En ten tweede, er verspreiden zich tegenwoordig enkele schimmels en virussen onder de amfibieën. Ik hoop dat die geen ravage aanrichten. Tot slot, ik hoop dat er steeds vrijwilligers zullen zijn die mij helpen bij de paddenoverzet of bij het plaatsen van fuiken.

Wist je dat… vroeger klauwkikkers gebruikt werden als zwangerschapstest. Dat ging als volgt: wanneer urine van een zwangere vrouw in een klauwkikker geïnjecteerd werd en wanneer deze kikker hierdoor eitjes begon af te zetten (onder invloed van zwangerschapshormonen), dan wist men dat…

De amfibieën- en reptielenwerkgroep van Natuurpunt